Vitray

Vitray; Osmanlı’ya Macar ustalardan geçen bir sanattır. Cam boyama sanatı olarak tanımlanır. Mimaride önemli bir yeri vardır.

 
 

Mimarlık

Vitray nedir, nasıl gelişmiştir?

Vitray kelimesi Macarca'dan gelmiştir. Osmanlı zamanında Macar ustalardan alınan bir sanat dalıdır. Vitray kelimesini yalnızca Türkler ve Macarlar kullanır.

Rivayete göre cam, Finikeliler tarafından tesadüfen bulunulmuştur. Daha sonrasında soğuk havalardan korunmak üzere beton yığınları içine yerleştirilerek kullanılmaya başlanmıştır. Zamanın geçmesi ile cam, metal oksitler ile renklendirilerek kullanılmıştır. Bunlardan ilk vitray örneği olarak bahsedilmektedir.

Vitray, ev ve otellerde, fabrikalarda, okullarda ek olarak camilerde kullanılan sanat tekniğidir. Güneşin açısına göre şekil değiştiren, beliren bir cam sanatı olan vitray, benzer kalmayışı ve devamlı değişmesi ile diğer cam sanatlarından üstün tutulmuştur.

İlk cam yapımı Mısır’da üfleme aletinin icadıyla başlamıştır. Vitrayın ise yapılan araştırma sonuçları nihayetinde MS.1.yy’da kalıntılarına ulaşılmıştır. Hristiyanlarda yalnızca dini yapılarda kullanılan bu sanat dalı, Türklerde ise bütün yapılarda kullanılmıştır.

Vitray teknikleri nelerdir?

1. Mozaik Vitray: Beyaz cam üzerine, vitray cam boyama tekniği ile yapılır. Camın mat kısmına siyah konturla eskiz çizilir. Eskizin içi transparan boya ile boyanır. Boyanan bölgelere renkli camlar serpiştirilir. Kurumaya bırakılan cama daha sonra siyah cam boyası ile boyanır.

2. Macunlu Vitray: Eskiz çizilir ve renklendirilir. Çizilen eskiz camın altına yerleştirilir. Cam, eskizin çizimine uygun bir şekilde kesilir. Camların aralarına macun yerleştirilerek yapıştırılır. Silikonla temizlenen macunlardan sonra hazırlanan vitray, gerekli yerde kullanılmaya başlanır.

3. Kurşunlu Vitray: Şekline göre bir eskiz çizilir ve masanın üzerine sabitlenir. Sabitlenen eskiz, bir köşesi iki kurşunla havya yardımıyla lehimlenir. Çizilen cam şekline uygun bir şekilde kesilir. Kesilen cam parçası kurşuna yerleştirilir. Açıkta kalan cam, kurşuna lehimlenir.

4. Boyalı Vitray: Cama çizilecek şeklin eskizi hazırlanır. Düz bir cam kullanılır. Çizilen eskiz camın altına yerleştirilir. Cam üzerine eskizin çerçevesi çizilir. Çizilen çerçeve içerisinde ise istenilen renge uygun olarak boyanır.

5. Tiffany Vitray: Tasarlanan desen bir karton üzerine çizilir. Renkler kodlandırılır ve her cama bu kodlar verilir. Kartona yapılan çizim, eskiz üzerine aktarılır. Kartonda çizilen desene uygun, kodlanan camlar kesilir ve tiffany vitray bakır folyosu ile sarılıp eskiz üzerine dizilip lehimlenir.

Vitray malzemeleri nelerdir?

Karton, şablon kağıdı (kopya kağıdı), cetvel ve iletki, şablon makası, spatula, cam çekici, tornavida, lehim, havya, cam, kurşun ve cam taşlama makinası.

Vitray yaparken cam nasıl kesilir?

Vitray yaparken cam kesilme işlemine geçmeden, cam üstüne bütün şekilleri çizmek gerekmektedir. Cetveli camın üstüne tutarak, cam kesme makası ile cam kesilir. Kesim işlemi bitince camların kenarların kalan bölümleri, küçük hataları cam taşlama makinası yarımıyla düzeltilebilir.

Vitray yaparken camlar nasıl birleştirilir?

Kopya kağıdına çizilen çizim, masanın gönye kısmına yerleştirilir. Kurşun profil kenara bırakılır. Verilen numaralar doğrultusunda kesilen camlar, kopya kağıdında bulunulan yerlerine yerleştirilir. Kurşun profillerin arasına yerleştirilen kesilmiş camlara, yerleştirme işlemi bitince kurşunlar ezilir. Kurşunlar ezildikten sonra ise lehimlemeleri yapılmaktadır

Vitray - emlakmimar.com

Vitray desen nasıl çizilir?

Desen çizilirken belli bir ölçülendirme yapılmaktadır. Bunu yapmak için cetvel ve kağıt kullanılmaktadır. Örnek verirsek: Karton üstüne cetvel yardımıyla bir kare çizilir. Ortadan ikiye bu kare ayrılır. Pergel ile ayrılan kesme yerine bir daire çizilir. Daire içinde kalan çizimler silinir. Kopya kağıdına geçirilen bu çizim, daha sonrasında kullanılmak üzere bir kenara bırakılır. Karton üstünde yer almakta olan çizim parçalarına numara verilir ve verilen bu numaralara renk verilir. 3 numara mavi, 5 numara kırmızı gibi. Bu biçimde vitray desen çalışması tamamlanmış olur.

Vitray desen çizilirken nelere dikkat edilmelidir?

Vitray desen çizilirken, çizim yapılacak yer, ışık münasip olmalıdır. Masa başında desen hazırlanır, renklendirme ve teknik ölçülendirme yapılmaktadır. Desen 1/1 ebatında büyütülmesi gerekmektedir ve tam ölçü üstünden çizime geçilir.

Vitray Müzesi nerededir?

Vitray Müzesi, şahısların vitray sanatını daha iyi bir biçimde anlaması ve öğrenmesi için açılmıştır. İngiltere’de Ely Katedrali Müzesi içerisinde yer bulur. 1970’li yılların başında açılan vitray müzesinde binlerce eser yer almakta.

Vitray yapabilmek için nasıl bir eğitim gerekiyor?

Vitray sanatı ile ilgilenebilmek için mekanik, cam ve resim hakkında temel bilgileri bilmek gerekiyor. Güzel sanatlar fakültelerinde vitray sanatı seçmeli ders olarak öğretiliyor. Vitray atölyelerinden alınan eğitimler öğretici olmakla birlikte, teknik çalışmalarda da yardım eden oluyor.

Osmanlı vitrayına hangi yapılar örnek olarak verilir?

1.Süleymaniye Cami

2.Rüstempaşa

3.Yeni Cami

4.Topkapı Sarayı

5.Hünkar Kasrı

6.Saraylar ve yalılar.

Emlak Mimar