Rölöve

Var olan bir yapının bütün boyutlarını ölçerek plan, kesit ve görünüşünü yeniden çıkarma işidir.

Mimarlık

Röleve nedir?

Rölöve, bir yapının, kent dokusunun veyahut arkeolojik kalıntının yakından incelenmesi, belgelenmesi, mimarlık tarihi açısından değerlendirilmesi ve restorasyon projeleri hazırlanabilmesi için binanın iç ve dış mimarisine, özgün dekorasyonuna ve taşıyıcı sistemi ile yapı malzemelerine ait var olan durumunun ölçekli çizimlerle anlatımıdır.

Rölöveler yapıyı ve konstrüksüyonu tam anlamıyla anlatacak biçimde plan, kesit ve görünüşleri kapsamalıdır. Yapıya ait iç ve dış fotoğraflar, çekildikleri yer ve yönleri plan üstüne işaretlenir. Rölövelerde malzeme çeşitleri ve mimari bileşenlerin korunma durumları açıklamalarla belirtilir. Bezemelerle ilgili fotoğraf ve ayrıntılı çizimler dosyada yer bulur.

Kesin projesi bulunmayıp sözleşme ve eki şartnameler gereğince tiplere ve tanımlara göre yapılmış olması zorunlu bulunan düzeltme, imalat, tesisat, inşaat’a ait şekil, kroki ve her çeşit ölçümlerdir.

Röleve için hangi kaynaklardan yararlanılır?

Tarih kitaplarından, arşiv belgelerinden, özel monografilerden ve gözlemlerden yararlanılarak derlenen bilgiler ışığında tarihi yapının dokusunun daha iyi kavranıp anlaşılması mümkün olur. Binanın daha önce yapılmış rölöveleri, eski fotoğrafları, yöreyle ilgili hava fotoğrafları, haritalar, kent planları, gravürler, yapıyla ilgili vakfiye ve vakfa ait gelir gider kayıt defterleri, onarım keşifleri yahut onarım harcamalarının kaydedildiği defterler, gezginlerin notlarında yer almakta olan gözlemler de sağladıkları bilgilerle bazı karmaşık noktaların çözümlenebilmesine olanak sağlarlar. Bozulma süreçlerinin ve malzemelerin incelenmesi ardından derlenen bilgilerle yapılacak restorasyonu yönlendirecek temel veriler derlenmiş olur.

Bu bilgiler ışığında onarım olasılıkları tartışılır ve çabalar binalar mümkün olduğu kadar yıkılmadan ve asgari müdahaleyle koruma ilkesine münasip öneri geliştirme üstünde yoğunlaşır.

Röleve hangi ölçek çizimlerle yapılır?

Rölövenin yapılış gayesi onun çizim tekniğini, çalışma ölçeğini etkilemektedir. Bir sokak üstünde yer almakta olan meskenlerin genel görünümünü, plan ve kütle özelliklerini anlatacak bir rölövenin 1/200 ölçekli olması yeterlidir. 1/100 ölçekteki bir rölöve çalışması tekrar kullanım projeleri için münasip olabilir. Restorasyona yönelik rölöveler ise 1/50 ölçekli olur ve 1/20 ve daha büyük ölçekli plan, kesit ve görünüşlerle desteklenir.

Analitik röleve nedir?

Analitik röleve hasar analizi, malzeme analizi ve müdahale dönem analizi her biri ayrı paftalarda ayrı olarak hazırlanır. Ölçekli yalnız ölçü kot olmaz. Bunları renkli lejantlarla da yapılabilmektedir. Sembollerle de yapılabilmektedir

Restorasyon nedir?

Restorasyon; Mimari eserin yahut bir sanat eserinin(tablo ya da heykel gibi) zamanla zarar görmüş bozulmuş bölümlerini, o eserin sanat değerine ve eski biçimine zarar vermeden geçmiş belgelere dayanarak yapılmış olan onarımıdır. Dört bölüm ile doğru restorasyon yapılmaktadır

1-Röleve projesi

2-Restitüsyon projesi

3-Restorasyon projesi

4-Uygulama

Röleve projesi nasıl hazırlanır?

Doğru restorasyon uygulaması yapmak için röleve aşaması çok önemlidir. Yapının var olan durumunun pek iyi incelenmesi gerekir.Düzgün ve ayrıntılı çizilen rölevede restitüsyon projesiiçin gereken bir çok ayrıntı bulunabilir.

İlk bölümde yapıda her yönden(cepheler) fotoğraf çekilmelidir.Yapı içerisindeki fotoğraf çekme işlemi çok detaylı olmalıdır (Tavanlar zeminler kapılar pencereler tek tek ayrıntılı olarak çekilmelidir).

Alınan ölçüler ve fotoğraflar eşliğinde yapının konstrüksüyonunu tam anlamıyla anlatacak biçimde planlarlar (mimari,tavan ve döşeme) ve kesitler çizilmelidir. Güncel hal ölçekli olarak anlatılmalıdır.

Yapıya ait iç mekan ve dış cephe fotoğraflarının, çekildikleri yer ve yönleri planlar üstünde işaretlenmelidir.Yapının fotoğraf albümü ,planlar üstündeki işaretleri anlatacak biçimde hazırlanmalıdır.

Yapı cephelerinde bulunan söveler bezemeler,yapı içerisindeki korkuluklar tavan süslemeleriçini detayları ayrıntılı çizimler ile belirtilerek proje paftasının nihayetinde yer almalıdır.

Rölövenin yapılış gayesi onun çizim tekniğini, çalışma ölçeğini etkilemektedir. Bir sokak üstünde yer almakta olan evlerin genel görünümünü, plan ve kütle özelliklerini anlatacak bir rölövenin 1/200 ölçekli olması yeterlidir. 1/100 ölçekteki bir rölöve çalışması tekrar kullanım projeleri için münasip olabilir. Restorasyona yönelik rölöveler ise 1/50 ölçekli olur ve 1/20 ve daha büyük ölçekli plan, kesit ve görünüşlerle desteklenir.

Restitüsyon Nedir? Restitüsyon projesi nasıl hazırlanır?

Restitüsyon yapının özgün durumunu ve yapıya sonrasında yapılmış olan müdahaleleri anlatır. Arşiv kayıtlarından,eski sigorta planlarından ve eski haritalardan yapının tarihçesi ve temel bilgilerine ulaşılabilir.Bu araştırmalar gereklidir.Yapının tarihsel gelişimine bu araştırmalar ile ulaşılır.

Restitüsyon projelerine başlamadan önce yapı sonrasında ilave edilmiş eklentiler temizlenmelidir.Örneğin yapının tavanlarına sonrasında ilave edilen alçıpan ve benzeri malzemeler söküldüğünde yapıya geçmişte yapılmış olan onarımların izleri görülebilmektedir

Restitüsyon projesini hazırlarken, yapı üstündeki izlerden korunmuş kısımlardan benzer yapılardan yararlanılarak yıkılmış, boyutu değiştirilmiş ya da içi doldurulmuş açıklıkların pencere yahut kapıların çizimlerle tekrar eski düzeninde ifade edilmesi mümkün olur.İncelenen bina birden çok onarım geçirmişse bu evrelere ait izler veriler değerlendirilerek ilk tasarımı ve onu izleyen dönemleri belirlenir.

Bu dönemler;

1. Dönem restitüsyonu,

2. Dönem restitüsyonu halinde adlandırılabilir.

Bütün bu bilgiler toparlanarak restitüsyon projelerine başlanır.

Restorasyon nedir?Restorasyon projesi nasıl hazırlanır?

Restorasyon yukarıda da belirtildiği gibi eserin özgün biçimine mümkün olduğu kadar sadık kalarak yapılmış olan uygulamadır.Mimari restorasyon projeleri hazırlamak için güncel röleve ve restitüsyonprojelerinden faydalanılır.Restorasyon projelerinde mümkün olduğu kadar restitüsyon projelerine sadık kalınmalıdır.

Uygulama

Hazırlanan restorasyon projeleri verileri doğrultusunda uygulamaya başlanır.

Analitik rölöve çıkarma yöntemleri nelerdir?

Rölöve çıkarmanın bazı yöntemleri ve aşamaları vardır. Düz yapının rölövesini çıkarmakla bezemeli antik bir yapının rölövesini çıkarmak arasında zorluk ve teknik bakımdan hayli farklılıklar görülmektedir. Ölçümleme, kroki çizimi, belgeleme ve ayrıntı krokisi değişik yöntemler kullanılır

Günümüz teknolojisinin getirdiği değişik rölöve çıkarma teknikleri de olmakla beraber çok yaygın değildir. Ek olarak pahalı oldukları için de fazlaca tercih edilmemektedir. Fotogrametri ve lazer tarama bu yöntemlerden ikisidir. Fotogrametri; adından da anlaşılacağı gibi belli koşullarda alınmış metrik fotoğraflardan ölçme anlamına gelir. Bu çekim koşullarına ve amaçlara bağlı olarak mimari çekimlerde cm düzeyinde, makro çekimlerin kullanılmış olduğu endüstriyel vb. uygulamalarda ise santimetreden küçük hassasiyet sağlayabilir. Lazer tarama yöntemi de yakın dönemlerde yaygınlık kazanmış ve fotogrametri gibi uzaktan algılama yöntemlerinden biridir. Bu iş için özellikle üretilmiş bir cihazdan, belli bir konumdan yapı üstüne gönderilen lazer ışın kümesinin yardımıyla hayli duyarlı ölçüm yapma imkânı sağlamaktadır

Her iki yöntemde de kullanılan cihazlar ve uygulamalar için önemli kabul edilen bir bütçe ayrılması gerekir. O nedenden dolayı şimdilik geleneksel rölöve yöntemleri kullanılır

Ölçü –Ölçülendirme: Yapıların rölövesini çizmek için mutlaka ölçüsünün alınması gerekir, Ölçü rölövenin temelini oluşturur. Krokisi alınmış fakat ölçüleri alınmamış bir yapının rölövesini çizmek mümkün değildir. Ölçülerin kroki üzerine yazılması, kroki üzerine yazılan ölçülerin detaylı, hassas ve anlaşılır olması önemlidir. Gerektiğinde kroki üzerine küçük perspektif detaylar çizerek ölçüleri orada vermek daha doğru olabilir.

Ölçüleri kroki üstüne belli bir disiplin içerisinde yazmalıyız. Örnek verirsek bir pencerenin ölçüsünü yazarken yerden pencereye kadar olan mesafe, pencerenin kendi yüksekliği ve pencere üstünden tavana kadar olan mesafe benzer yerde yazılmalıdır. Bu sıralama da bütün krokide benzer olmalı ve kesinlikle krokiye not alınmalıdır. Çünkü krokiyi ve ölçümlemeyi biri yaparken rölövenin çizimini bir başkası yapabilir.

Kroki nedir?

Bir yapının ölçülerini almadan önce bize gereken olan bölümlerin kabaca plan ve görünüşlerini çizeriz ve aldığımız ölçüleri bu çizim üstüne işaretleyerek yazarız. Rölövesi çizilecek bir yapının ölçülerini yazmak için kabaca çizilmiş plan ve görünüşlerine kroki denir. Kroki çizerken bazı noktalara dikkat etmemiz gerekmektedir. Çok odalı bir yapının krokisi yapılacaksa önce genel bir tam plan çizerek, bu plan üstünde diğer hacimlerin numaralandırılması yapılmalı ve daha sonrasında her odanın numarası ile oda krokileri ayrı ayrı çizilmelidir.

Belli bir disiplin ve düzen içerisinde yapılmayan kroki ve ölçümleme, rölövenin çizimini zorlaştıracak ve bazen yapının bulunmuş olduğu yere gittikçe ölçümleme işini tekrar yapmamızı gerektirecektir.

Rölöve teknik çizim yöntemleri nelerdir?

Rölöve Analizlerinin İncelenmesi: Rölöve çizimi yapmadan önce bir önceki öğrenme faaliyeti ile öğrenmiş olduğunuz beceriler doğrultusunda elinizde bulunan yapı ile ilgili krokilerin, fotoğrafların ve detayların iyice incelenmesi gerekir. Rölövesi çizilecek yapının boyutları, tarihsel ve kültürel niteliği, çevresi ve kullanılan malzemesi detaylı bir şekilde incelenmelidir. Tüm bu bilgiler doğrultusunda yapının rölövesinin çizimine başlarsak yapacağımız iş daha doğru olacaktır.

Ölçülendirme: Rölöve çizimlerinin bir ölçek dâhilinde çizilmesi zorunludur. Kroki üzerine yazdığınız ölçüleri ölçek kullanarak, belli bir oranda küçülterek ya da büyülterek rölöve çizimimizi gerçekleştiririz.

Bir cismin belli bir oranda büyütülmesi yahut küçültülmesine ölçek denir. Ölçekler belli bir standart içinde kullanılmaktadır, büyültme ve küçültme ölçekleri adı altında iki grupta toplanır. 1/1 ölçeği her iki guruba da dâhil değildir. Bu ölçekte çizilen rölöveler gerçek boyutta çizilmiş olur, bir büyüme ve küçülme olmaz. Küçültme ölçekleri 1/2, 1/5, 1/10, 1/20, 1/50, 1/100, 1/200, 1/500... olarak devam eder. Büyültme ölçekleri ise bunların tersi niteliğindedir, 2/1, 5/1, 10/1, 20/1, 50/1, 100/1, 200/1, 500/1 biçiminde devam eder.

Biz rölövelerimizde genelde küçültme ölçeklerini kullanacağız, çünkü yapılarımızın ölçüleri büyük ve bizim çizimi yapacağımız kâğıtlarımız küçüktür. Çizimleri bitmiş rölövelerimizin üstüne ölçülerini yazarak ölçülendirmemiz gerekmektedir. Kroki üstüne yazmış olduğumuz ölçümlemeleri, teknik resim kurallarına göre rölöve üstüne işaretleyerek yazarız. Çizimde kullanılan ölçek ne olursa olsun rölövenin üstüne daima gerçek boyutlar yazılır.

- Tipolojik ( 1/500, 1/200 ): Tipolojik çizimlerde kullanılan ölçek, yapıların büyüklüklerine göre kullanılmalıdır.

100 m² lik bir yapının ölçekli çizimi 1/200 ölçeğinde yapılmışsa benzer boyuttaki diğer yapıların da benzer ölçekle çizilmesi daha doğrudur. Çizimlerimizde yapıların boyutları, yapı malzemeleri, tarihsel ve kültürel değerleri dikkate alınmak suretiyle bir tipolojik değerlendirme yapılmalı ve ölçeklendirmelerimiz buna göre belirlenmelidir.

- Çevre Koruma ( Sokak Cepheleri 1/200 ): Yapıların çevresi ile olan ilişkilerini belirlemek için bulundukları yerdeki diğer yapılarla olan konumlarını, cephe görünüşleri çizimleriyle belirlememiz gerekir. Yapıların çevreleri ile olan ilişkilerinin bilinmesi, yapının korunması açısından önemlidir. Bu tür çizimlerin de yine yapıların boyutlarına bağlı olarak belirlenmelidir, 1/200 ölçeği bu tür işler için uygun olacaktır.

Rölövede vaziyet planı nedir?

Onarım Projeleri ( 1/50 ): Bu tür projeler mimari yapılarda 1/50 ölçeği kullanılarak çizilmelidir. Daha küçük objelerde ise 1/20, 1/10 vb. ölçekler kullanılabilir. Burada amaç, yapının veya objenin daha detaylı görünümüne ulaşmaktır. Kroki çizimlerinde almış olduğumuz ayrıntı krokileri burada işimize yarayacaktır. Ayrıca tahribatın tam detayını görmek için çektiğimiz fotoğraflar da bu tür çizimlerde işimizi kolaylaştırır.

Plan – Kesit – Görünüşlerin Ölçekli Çizimi nedir?

Krokilerin alınmasının asıl gayesi, bildiğiniz gibi yapının rölövesini çizmektir. Alınan krokilerden faydalanarak önce yapının planı çizilmelidir. Yapıyı meydana getiren parçaların bütünü, üst görünüş olarak plan çizimlerinde görülmektedir. Plan çizimlerinin bitmesine yakın bundan faydalanarak görünüşler çizilir. Görünüşler cephe çizimleridir. Önden ve yandan görünüşler çizildikten sonra gerektiğinde arka görünüşler de çizilebilir lakin bu çizim daima gerekmeyebilir.

Yapının iç bölgelerinin görüntülerini elde etmek için kesit görünüşlere ihtiyaç vardır, kesitlerin nereden alınması gerektiğini plan üstünden işaretleyerek belirlemeliyiz ve daha sonrasında bu işaretlerimizi baz alarak kesit çizimlerini yapmalıyız.

Rölöve çizimleri bitince, alınan ölçüler ve çekilen fotoğraflar doğrultusunda yapılacak restorasyon için yeni proje daha çizilmelidir. Bu proje, yapının onarımının bitmiş durumunu gösterecek ve nelerin nasıl onarılması konusunda bize yön verecektir.

Ayrıntı Çizimi nedir?

Mimari yapılarda, yapının özelliğine göre ayrıntı projeleri çizmemiz gerekebilir. Ayrıntıların çizilebilmesi için daha önceleri ayrıntı krokisinin alınmış olması ve ölçümlemelerin kroki üstüne yazılmış olması önemlidir. Ayrıntı krokilerinden faydalanarak ayrıntı rölövelerini çizeriz. Bu tür çizimlerde detayların daha iyi görülebilmesi için kullanılacak ölçek dikkatli seçilmelidir. 1/10, 1/5, 1/2, 1/1 ölçekler bu tür çizimler için kullanılabilmektedir. Ayrıntının yapının hangi birimin, hangi parçasına ait olduğu kesinlikle üstüne yazılmalıdır. Bunu yaparken düzenli kodlama kullanmamız çok önemlidir. Misal: İbrahim Paşa Sarayı, 2. avlu, üst kemerli koridor, baştan 3. niş, sağ pencere gibi. (Kaynak: T.C. Milli Eğitim Bakanlığı Mesleki Eğitim ve Öğretim Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi (MEGEP) Sanat ve Tasarım, Röleve, Ankara 2008)

Emlak Mimar