Muğla mimarisi

Muğla antik ören yerleri ve doğal güzelliklerinin yanı sıra kendisine özgü sivil mimari örneklerini de bir araya getirmiştir. İlin iç kesimlerindeki yerleşme alanları ile kıyı boyunca Bodrum, Marmaris, Datça ve Fethiye evleri farklı mimari özellikler göstermektedir. Kıyı boyundaki evlerde Akdeniz mimarisinin egemen olduğu da dikkati çekmektedir.

 
 

Mimarlık

Muğla mimarisinin genel özellikleri nelerdir?

Muğla evleri iklim koşullarına karşı korunaklı, taş duvarlı, beyaz badanalı ve ahşabın da çokça kullanılmış olduğu yapılardır. Bu evler açık sofalı, avlulu, kendilerine özgü bacaları olan düz damlı yapılardır. Bu evler dar sokakların etrafında sıralanmış, çoğunlukla avlulu ve iki katlıdır. Evler daha fazla içe dönük olarak yapılmış, o neden ile de zemin katlara da sokağa açılan pencereleri çok azdır. Buna karşılık aydınlanma çoğu zaman avluya açılan pencerelerden sağlanmaktadır. Evlerin avluya açılan açık ve yarı açık mekânlarının üstü zengin çatılarla örtülüdür. Bundan dolayı de Muğla evlerinde ön cepheler daha fazla avlu yönündedir.

Muğla mimarisi - emlakmimar.com

Muğla mimarisinde Kuzulu Kapı ne demektir?

Evlerin avlularına hayli geniş çift kanatlı yuvarlak kemerli bazıları ahşap çatılı kapılardan girilmektedir. Bu kapılardan biri günlük kullanım, diğeri de araçlara ayrıldığından bir tanesi devamlı kullanılır. Bu kapılara yörede Kuzulu Kapı ismi verilmiştir. Bu kapılar avlu duvarı kalınlığının el vermiş olduğu derinliğe kadar yerleştirilmiş ve duvarların 2 m.yi aşan yüksekliğine münasip şekilde yapılmışlardır. Kapıların bazılarının arkasına monte edilmiş olan ağır tokmaklı, basit bir mekanizma ile açılan kapı kendi kendine kapanır. Bu kapılarda birbirlerinden değişik ahşap çeşitleri kullanılmış, bir bölümü boyanmış ve bir bölümü da verniklenerek doğal rengi ile bırakılmıştır. Genel olarak bu kapıların içindeki küçük kapılar sivri kemerli ve daha sade bir görünümdedir.

Kapı kanatlarında ahşap kakmalara, oymalara ve madeni bezemelere özen gösterilmiştir. Avluların çoğunda fıskiyeli havuzlar bulunur. Evlerin zemin katlarında kiler, depo, mutfak ve hizmetlilere ait mekânlara yer verilmiştir. Döşemeler kayrak taşından yapılmıştır. Bu katlarda ortada Hayat adı verilen kısım, yanlarda da odalar bulunur. Ek olarak orada Önlük adı verilen hayata avludan bir basamakla çıkılmaktadır. Önlüğün önü ve yanları oymalı ahşap parmaklıklarla çevrilidir. Yanlarına da sekiler yerleştirilmiştir.

Muğla evlerinde odaların kapıları ahşaptan ve çift kanatlıdır. Bunların çoğu pervazlı, üzerleri de kornişlidir. İçlerinde yüklükler, dolaplar ve musandıralar bulunur. Tüm bu elemanlar ahşaptan yapılmıştır. Döşemeler ve tavan ahşaptan olup, hassaten tavanlar çıtalarla bölgelere ayrılmış, bezenmiş ve ortalarına da göbekler yapılmıştır.

Muğla mimarisi - emlakmimar.com

Muğla evlerinde ‘hayat’ neresidir?

Zemin kattan çıkılan üst katlarda evin cephesi boyunca uzanan odalar arasında bir koridor bulunur. Buradaki hayat ailenin ortak yaşadıkları mekânlardır. Bunların da etrafında sekilere yer verilmiştir. Bazı evlerde ise, ön cepheler boydan boya hayata ayrılmıştır. Bu plan tipindeki evlerde odalar arkada sıralanmışlardır. Bazı odalarda ise ocaklar ve yıkanma yerleri de bulunur. Çoğu zaman mutfak, hamam ve helâ evin dışında avlunun bir köşesindedir.

Bugünümüze gelebilen ve çoğu XIX. yüzyıldan kalmış evler çatı ile örtülüdür. Daha eski örneklerde ise toprak damlı olanlarına rastlanmaktadır.

Bodrum, Datça ve Turgutlu’daki evlerin farkı nedir?

Muğla evlerinin yanında Bodrum, Datça ve Turgutlu’daki evler daha değişik görünümdedir. Bunun da sebebi iklime dayalıdır. Bu yörelerdeki evler çoğunlukla taştan beyaz badanalı, iki katlı, yüksek tavanlı ve düz damlıdır. Bazıları da kubbe şeklinde çatı ile örtülüdür. Muğla evlerinin en büyük özelliklerinden birisi de bacalarıdır. Bu bacalar alaturka kiremitle yapılmış kendisine özgü şapka ile kapatılmıştır.

Bodrum evleri kendi aralarında bazı gruplara ayrılmıştır. Genel olarak taştan olan bu evler Musandıralı Evler, Sakız Çeşidi Evler, Kule Çeşidi Evler olmak üzere ayrı bir mimari özellik taşımaktadır. Bunlardan Musandıralı evler daha fazla toprakla uğraşanların yaptırdıkları evlerdir. Planları çoğu zaman dikdörtgen olup, dikdörtgenin dar yüzü ara kat döşemesinin ya da çatının yapılacağı olanaklara bağlıdır. Şurada ağaçtan yapılan gereç kullanılmıştır.

Bu evlerin içinde ocaklara yer verilmiş, alt katlar da daha fazla mutfak olarak kullanılmıştır. Ocağın yanına duvar içine yunmalık adı verilen yıkanma yeri yerleştirilmiştir.

Girişin karşısındaki bir merpenle üst kata oturma yerine çıkılır. Oturma kısmının tavanı yüksek olup, bunun da sebebi içerideki hava sirkülâsyonunun sağlanmasıdır. Üst katlarda yatak odası olarak kullanılır

Sakız Çeşidi Evlerin ölçüleri Musandıralı Evlere benzemektedir. Bunlar da dikdörtgen planlı olup, içeriye uzun kenarın ortasında açılmış bir kapıdan girilmektedir. Evin içinde hava değişimini kolaylaştırmak için cepheler doğal olarak denize yöneliktir. Girişin sağ ve soluna birer oda yerleştirilmiştir. Yine girişin karşısına gelen bir merpenle de ikinci kata çıkılır. İkinci katta orta bölümün üstüne gelen yere Ayazlık adı verilen, üstü örtülü bir çıkma eklenmiştir. Birinci katta bulunan odaların üzerlerine gelecek şekilde birer oda daha yerleştirilmiştir. Zemin kata Alt Ev, ikinci katlara da Üst Ev denilmektedir. Ocaklar çoğu zaman Alt Evdedir. Alt Evdeki odalardan biri yemek pişirmek ve yemek yemek için kullanılır

Muğla mimarisi - emlakmimar.com

Kule Evler ne demektir?

Bodrum’da Kule Evler nerdeyse ilçenin bütününe yayılmıştır. Bu evler taştan olup, zeminden yüksek merpenlerle çıkılır. Bunlar Musandıralı evler gibi kısımlara ayrılmıştır. Kule evlerin daha fazla savunma amacı ile olarak kesme taştan, dar pencereli ve düz damlı olarak yapılmışlardır.

Bodrum evlerinin yaparken ana malzemeyi taş oluşturur. Taş yapıların duvarlarında, döşemelerde ve avlularda kullanılmıştır. Ek olarak kapı, pencere kenarlarında, söve, lento, denizlik ve eşik olarak da yine taştan yararlanılmıştır. Eski Bodrum evlerinde Rodos’tan getirilen köfeki taşı kullanılmıştır. Ek olarak taşın ocaktan çıkarılırken yassı büyük yüzeyli olanları kayrak taşı olarak isimlendirilir ve bunlar döşemelerde kullanılmaktadır. Evlerin yaparken porselen toprağı olan aktoprak, kum, kireç ve düz damların yaparken kullanılan geren adı verilen toprak, ahşap, demir, cam, tuğla kullanılmıştır.

Muğla mimarisi - emlakmimar.com

Milas evlerinin farkı nelerdir?

Milas evlerinin daha değişik mimari yapısı vardır. Cumhuriyetin ilk yıllarında Avrupa’dan gelen mimarların etkisi ile yapılmış olan bu evler dışa kapalıdır. Çoğu zaman iki katlı olan evlerin üst katlarının ortasında büyük bir salon ve bu salona açılan odalar bulunur. Alt katlarda ise mutfak, kiler ve depolar yer alır.

Milas’ın dağlık yörelerinde ve kırsal alanlarda gruplar durumunda evlere rastlanmaktadır. Bunlar daha fazla Çomakdağ-Kızılağaç, İkiztaş-Gökseki, Sarıkaya gibi yörelerde bulunur. Bu evlerin zemin katları kayalık olup, kesme taştan kalın duvarlı ve iki katlı yapılmışlardır. Pencereler dışa açıktır. Evlerin içine avludan Hayat ismi verilen üstü kapalı, yanları açık mekânlardan girilmektedir. Hayatın bir kenarına sekili köşk adı verilen ahşaptan oturma yerleri eklenmiştir.

Ula evleri plan yönünden Muğla evlerine benzerlik göstermektedir. Bunlar düzlük alanda yapıldıklarından dolayı, dört cephesine de özen gösterilmiştir. Muğla evlerinde yan ve arka cephelerde ahşap saçak olmamasına karşılık, Ula evlerinin dört cephesine de geniş ahşap saçaklar yerleştirilmiştir. Bu evlerin yaparken tuğlaya daha çok yer verilmiştir.

Muğla mimarisi - emlakmimar.com

Ula evleri çoğunlukla tek katlıdır ve evlerin önünde bütün cepheye açık sofalar ile odalar bulunmaktadır. Bu tür evlere su basman üzerine oturmuş iki odalı plan tipi ismi de yakıştırılmıştır. Ula evlerinin en önemli özellikleri ahşap işçilikleridir. Dolap kapakları, tavanlarda ahşaba ve ahşaptan yapılmış bezemeye geniş yer verilmiştir. (Kaynak: www.mugla-turizm.gov.tr)

Muğla mimarisi - emlakmimar.com

Emlak Mimar