Megapol nedir?

Nüfus artışı yüzünden şehirlerin yayılarak birbirine bitişmesiyle meydana gelen yerleşme alanı, birleşik şehir. Megapol için ‘bütünşehir-büyükşehir’, Metropol için ‘anakent’ kelimelerini kullanabiliriz. İstanbul, Bizans ve Osmanlı İmparatorluklarına başkentlik etmesi sebebiyle hem metropol hem de batıda Çorlu, doğuda Gebze ile birleşmesinden dolayı megapol şehirdir.

Sözlük

Megapol nedir?

Türk Dil Kurumu (TDK) sözlüğüne göre ‘Megapol’, Fransızca mégapole’ kelimesinden dilimize yerleşmiştir. Anlamı, “Büyükşehir” dir.

Bir başka tanıma göre ise megapol, Yunanca “megalopolis”ten Türkçe’ye yerleşmiştir.

Türkçe’de "nüfus artışı yüzünden şehirlerin yayılarak biri birine bitişmesiyle meydana gelmekte olan yerleşme alanı, birleşik şehir" anlamında kullanılan bu söz için, dev şehir sözünü önerilir. Şehir kelimesinin Anadolu'da "Şar" şeklinde kısaltıldığı ve türlü yerleşim yerlerinin adında da bulunmuş olduğu hatırlanırsa, “dev şehir” yanında “dev şar” sözünün de kullanılabileceği bazı kurul üyelerince ifade edilmiştir.

İstanbul batıda Çorlu, doğuda ise Gebze ile birleşmesinden ötürü ‘megapol’e en güzel örneklerden birisidir.

Metropol nedir?

Metropol kelimesi, Yunanca meter (anne, ana) ve polis (şehir, kent) kelimelerinin birleşiminden oluşan meterpolis kelimesinin kısaltılması ile oluşmuştur ve anakent anlamına gelir.

İç içe geçmiş büyük kentlerden ve banliyölerden oluşan, çevreye ve ülkeye göre kültür ve ekonomi yönünden en gelişmiş olan merkez şehir.

Bir şehirde kültür, finans gibi unsurlar gelişirse bu şehrin metropolleşmesine örnektir. Çoğu metropollerin nüfusu 1 ve 10 milyon civarındadır.

İstanbul, mimari, dini, kültür, nüfus, ekonomi, tarih, medeniyetler açısından bir metropoldür. Metropol kavramı benzer zamanda başkentlere gönderme yapan bir kavramdır. Bu itibarla İstanbul Roma, Bizans ve Osmanlı medeniyetlerinin başkenti olması nedeniyle de metropoldür.

Bir şehrin megapol olması için gereken şartlar nelerdir?

Megapol ismi öncelikle eski Yunanda, Yunan kent devletlerinin en büyüğü olarak tasarlanmıştır (Eke, 1982: 7). Konurbasyon (conurbation) terimi ise, ilk kez İngiltere’de büyüyüp, birbiriyle bitişen kentler için kullanılmaya başlanmıştır. Konurbasyon ve megapol temelde benzer şeyi ifade etmektedir Kentler daha da büyüdükçe, sıkışık bir coğrafyada bulunan kentler birleşmeye başlamışlardır. Ana ulaşım koridorları boyunca iki ya da daha fazla kentin (politik olarak gerekmeyebilir) mekansal birleşmesidir (Brunn ve Williams, 1983: 6-7).

"Kent bilim Terimleri Sözlüğünde megapol, "çokca anakenti ve kenti, aralarında yerleşim boşlukları olmaksızın, çok büyük bir kentsel yığın şeklinde bir araya toplayan anakentler topluluğu" olarak tanımlanmaktadır (Keleş, 1998: 49)35.

Megapol olması için yoğun bir biçimde sanayileşmiş metropollerin aralık vermeden birleşmesi yani uç uca gelmesi gerekir (Keleş, 1961: 26; Yavuz ve diğerleri, 1973: 26).

Metropol biçiminde gelişen büyük kentlerin fiziki sınırlar açısından genişleyerek sosyo-ekonomik ve kültürel etkinliklerim ülke sınırları dışına kadar götürebilen kentlerdir (İsbir, 1991: 3)37. Megapoller sadece barındırdıkları nüfusun yoğunluğu dolaylı olarak değil, benzer zamanda kamu ve özel sektör iş kollarının şurada faaliyet göstermesi, eğitim ve sanat yönünden birer merkez olmaları nedeni ile dünyanın simgesi konumundadırlar. Megapol birden çok metropoliten alanı kapsar (İsbir, 1991: 185-145).

Mumford, Yunancada anakent anlamına gelen metropol kavramının eskisinden daha farklı anlam taşıdığını ileri sürerek Patrick Geddes'in ortaya attığı birleşenkent (conurbation) teriminin bugünümüze daha münasip olduğunu savunur.

Ama, konurbasyon en bilinen anlamına göre, birkaç kentin birleşmesinden oluşur diye kabul edilmiştir ve çoğu metropollerde bu biçimde meydana gelmemiştir (Göçer, 1990a: 35).

Megapol kavramı Jean Gottman tarafından ABD'de New Hamshire ve Kuzey Virginia arasındaki yedi eyaletin birleşmiş yörelerim kapsayan, her tür iktisadi Kentleşme 498 ve toplumsal eylemlerin hayli yoğun olduğu bölgeyi açıklamak için kullanılmıştır. Lakin bu kavram (megalopol) daha sonrasında kent alanlarının birleşmesini açıklamada genel bir kavram durumuna gelmiştir. Gottman'a göre ABD'deki çok miktarda kentsel alan, ayrıca bunların kümeleşmesiyle oluşmuş, coğrafi olarak daha geniş kentsel bölgeler bulunmasına karşılık, bunlardan hiçbiri iktisadi ve ticari önem, nüfusun sayısı, yoğunluğu ulaşım ve iletişim olanakları ve toplumsal hareketlilik yönünden kuzeydoğu sahilinde, Washington'dan Boston'a kadar uzanan bu megapol ile kıyaslanamaz (Gottmann, 1973: 189-190; Eke, 1982:7).

Megapol kavramının, sonraki senelerde dünyanın farklı ülkelerinde hayli kentleşmiş, bir dizi anakenti betimlemek için daha sıkça kullanılmış olduğu görülür. Örnek verilecek olursa, Tokaido megapolü Tokyo, Osaka ve Kobe'yi içeren bütün Japonya nüfusunun %50'sinin oturduğu kısma denilmektedir. Benzer şekilde, San Fransisko'nun kuzeyinden Los Angeles ve San Diego'yu da içine alarak Kaliforniya'nın Kuzey sınırlarına kadar uzanan A.B.D.'nin batı kıyı şeridinin de dünya üstündeki önemli megapollerden biri olduğu kabul edilmektedir (Eke, 1982:7).

Süper konurbasyon ise basitçe, zorunlu bir nüfus eşiğine (sınırına) dayanan, asgari 12 milyon nüfusa sahip dev konurbasyon yahut megapoldür (Brunn ve Williams: 1983: 6-7). (Kaynak: Sakarya'nın Rekabet Gücünün Belirlermesi ve Geliştirilmesi, Sakarya Valiliği, 2004 - Bilecik Üniversitesi Yayınları)

Emlak Mimar