Krematoryum

Cenazelerin yüksek sıcaklıklarda yakıldığı yerdir. Pek çok din ve kültürde ölü yakma işlemine rastlanır. Bazı kültürlerde ölünün külleri hatıra olarak saklanır. Krematoryum, Türkiye’de sanatçı Leyla Gencer’in ‘yakılmak istemesi’ üzerine tekrar gündeme gelmişti.

 
 

Mimarlık

Krematoryum ne demektir?

Krematoryum, diğer yerleşim birimleri ve konut alanlarından değişik olarak, içerisinde kimselerin yakıldığı ve daha sonrasında küllerinin toplandığı bir yer. Ölümün, ölünün yakılmasının bir ritüel olduğu bir mekan.

Krematoryum adı nereden gelir?

Türkçe’ye İngilizce’den geçen sözcüğün kökeni Latince cremare (yakmak) fiiline dayanır.

Türkiye’de krematoryum var mı?

Türkiye'de tam anlamıyla ne kadar sayıda olduğu tam anlamıyla bilinmemekle beraber Osmanlı'nın son zamanlarında Anadolu Kavağı sınırları içerisinde bir adet krematoryum denebilecek yer vardı. Zincirlikuyu Mezarlığı'nda da bir krematoryum yapılmış, sonrasında yıkılarak otoparka çevrilmiştir.

Birleşik Arap Emirlikleri’nde de 6 sene önce Hollandalı bir firma tarafından krematoryum açıldı. Şu anda Avrupa da krematoryum olmayan tek ülke Türkiye.

İstanbul Zincirlikuyu Mezarlığı’nda 1930 senesinde kurulan bir krematoryum olmasına karşın bir işlerliği olmadığı için Türkiye’de cenaze yakılmıyor. Lakin son 10 senede Türkiye’ye yerleşen yabancılardan gelen talep krematoryum kurulması yönünde. Türkiye’de yapılmadığı için yabancılar 2 sene öncesine kadar cenazelerini yurtdışına götürüyordu. Ama yeni yönetmelikle yabancıların küllerinin Türkiye’ye sokulması yasaklandı. Yönetmelik yalnızca Türk vatandaşlarının küllerinin ülkeye sokulmasına izin veriyor.

Türkiye’de krematoryum kurulabilecek mi?

Bilhassa yabancıların öldükten sonra yakılma vasiyetlerindeki artış üstüne Türkiye'nin ilk krematoryumu için düğmeye basıldı. Fempa isimli bir firma krematoryum kurmak için Antalya Belediyesi'ne resmen başvuruda bulundu. Krematoryumda gün içerisinde 5 cenaze yakılabilecek.

13 Nisan 2012 tarihli Radikal Gazetesi’nde Sibel Cingi imzasıyla yayımlanan habere göre; son dönemlerde ‘öldükten sonra yakılma’ vasiyetlerine bağlı olarak sürekli Türkiye ’nin gündemine gelen krematoryum hakkında ilk kez somut adımlar atıldı. Cenaze hizmetleri şirketi Fempa, krematoryum kurmak için Antalya Büyükşehir Belediyesi’ne başvuruda bulundu. Firma, Almanya, Hollanda ve ABD ’deki modelleri inceleyerek hazırladığı projeye belediyeden yanıt çıkmasını bekliyor. Pozitif yanıt durumunda Türkiye’nin ilk ticari krematoryumu 5 ay gibi bir zamanda kullanıma hazır duruma getirilecek.

Dünya çapında, cenazelerin yakılması yönündeki talep hızla yükseliyor. Bu artışta iktisadi etkenlerin ve yer sıkıntısının önemli görülen bir rol oynadığı belirtiliyor.

(benzer zamanda Cenaze Hizmetleri Derneği Başkanı da olan Fempa Yönetme heyeti Başkanı Murat Arslanoğlu, “Yabancılardan senede minimum 200 yakma talebi geliyor. Bunun üstüne de krematoryum için harekete geçtik. Avam projelerimizle 5 ay önce Antalya Büyükşehir Belediyesi’ne resmi başvuruda bulunduk” dedi. Arslanoğlu, izin çıkması durumunda 4-5 ayda krematoryumu açabileceklerini açıkladı. Bir krematoryumun 700 ile 900 bin tlye mal olacağını belirten Arslanoğlu, “Krematoryum senede 1000 cenaze yakma kapasiteli olacak. Fırınlar LPG’li olacak. Cenazeler 700-900 derece sıcaklıkta yakılacak” dedi. Antalya Büyükşehir Belediye Başkanı Mustafa Akaydın vermiş olduğu bir röportajda kematoryuma sıcak baktıklarının mesajını vermişti.

Krematoryum için Türk yasaları ne diyor?

Umumi Hıfzıssıhha Yasasına göre belediyeler, Sağlık Bakanlığı’nın izni ile ihrak (yakma) fırınları yaptırabiliyor.

24 Nisan 1930 tarihli, 1593 sayılı ‘Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nda krematoryum ve ölünün yakılması şöyle düzenleniyor:

“MADDE 224: Ölülerin yakılması için fenni usulü dairesinde fırınlar yaptırmak isteyenler belediyelere başvurarak, hazırlattıkları projeleri onaylatıp izin aldıktan sonra tesisata başlayabilirler. Yakılma sonucu cesetten kalan bakaya ise özel kaplara konularak, mezarlık dahilinde bir dairede (krematoryum) saklanır.”

Doktor ve polis raporu gerekiyor mu?

Yasaya göre bir cenazenin ihrak fırınında yakılabilmesi için olağandışı bir nedenden ölmediğine ilişkin doktor raporu, cesedinin yakılması için şahsın hayatta iken bıraktığı vasiyet veyahut asgari üç şahsın bu hali şifahen tasdiki, ölümün adli vaka olmadığını belirten polis raporunun olması gerekiyor. Küllerin de özel kaba konularak mezarlık dahilinde muhafaza edilmesi gerekiyor.

Yakılmayı seçen ünlü isimler kimler?

Heath Ledger, Ingrid Bergman, Steve McQueen, Rock Hudson, Kurt Cobain, Alfred Hitchcock, Albert Einstein, Prenses Margaret, Marlon Brando, Amy Winehouse kremasyonu seçen dünyaca tanınan isimler.

Küller mezarlıkta saklanabiliyor mu?

Sağlık Bakanlığı’nın 19 Ocak 2010’da çıkarttığı “Mezarlık Yerlerinin İnşası ile Cenaze Nakil ve Defin İşlemleri Hakkında Yönetmelik”e göre Türk vatandaşları cenazelerini yurtdışında yaktırarak küllerini Türkiye’ye getirebiliyorlar. Yönetmeliğe göre, bir Türk cenazesini Avrupa’da her hangi bir krematoryumda yaktırabilecek. Ama küllerin bir mezarlıkta muhafaza edilmesi şartı bulunmaktadır

Krematoryum için ilahiyatçılar ne diyor?

Prof. Dr. Beyza Bilgin: Ulema bu konuda düşündü mü bilmiyorum? Bazı inanışlarda küller toprağa, bazılarında suya atılırken kimileri de özel kutularda saklamayı tercih ediyor. Bu şekilde aile kabristanını kitaplığında saklayanlar da var. Türkiye’de henüz yok. Yapılırsa insanlar kendi inançları doğrultusunda ayrılırlar bu dünyadan. Benim fikrim ölenlerin toprağa verilmesinden yana.

Prof. Dr. Suat Cebeci: Bu duruma bir insan hakları sorunu olarak bakılmalıdır. Kimse herhangi bir dine inanmak ve itaat etmek zorunda değildir. Müslümanlık hiç kimseyi kendine inanması için zorlamaz. Eğer insanların vasiyeti yakılmak ise ve bu Türkiye’de yok ise sistem kurulmalıdır. Müslümanlık müdahale etmeyi doğru görmez. Diyanet İşleri Başkanlığı İslamiyet ve onun etrafında olanları destekler ve onaylar.

Prof. Dr. Saim Yeprem ise Cesedin yakılması talebinin İslam dini sınırları içinde yer almadığını, bu nedenle Müslümanların yakılamayacağını söyledi. Yeprem cesedin yakılmasının ise kişinin dininden çıkması anlamına gelmediğini belirterek, Müslümanlığın doğum ile ölüm arasındaki sürece bağlı olduğunu, öldükten sonra cesedin yakılmasının bunu etkileyemeyeceğini sözlerine ekledi.

Krematoryum tasarlamak için nelere dikkat etmek lazım?

1- Her şeyden önce krematoryum binasının bulunacağı bölgenin tercihi pek önemli. Toplu taşıma araçlarının ulaşabileceği, her çeşit servis ve altyapının olduğu bir yerde konuşlanmalı.

2- Krematoryum faaliyette iken, etrafına bir zarar vermeyecek biçimde düşünülerek araziye yerleşmeli.

3-Bina, çevresinde rahat hareket edilebilecek boşluklar sağlamalı. Araçların giriş alanları, park yerleri, kompleks içerisinde yol alabilecekleri parkur Ek olarak, yakım işlemi sonrası birikecek küller için de gerekecek alan düşünülerek, iç mekan kurgusu geniş tutulmalı. Bina ve çevresi toplamda 5-10 hektar arasında olabilir.

4- Özen, krematoryumun planlama ve tasarım safhasında pek önemli. Burası ölü yakınlarının geleceği bir alan olduğundan, manzara, bahçe, park ve yürüyüş parkurları profesyonel bir peyzaj mimarı ile tasarlanmalı. Ek olarak bina ve ana bahçenin dışında, küçük de bahçe yapılmış olması, şahısların orada yalnız kalıp teselli olmasını sağlayabilir.

5- Krematoryuma giriş ve çıkışlar iyi ayarlanmalı. Giriş ve çıkış imkan varsa değişik otoban 3802 ana caddelere çıkmalı. Bunu yapmak için de yerel yönetim ve karayolları müdürlükleriyle beraber çalışılabilir. Eğer giriş-çıkışlar benzer yönden ise, arada en azından 5 metreilik bir alan bırakılmalı.

6- Çabuk büyüyen ve uzun zaman ayakta kalan ağaçlar dikmek önemli. Bu ağaçlar, dış çevre için de öenmli bir kamuflaj görevi görüyor.

7-Krematoryum binası etrafındaki en yakın yerleşim bölümüne minimum 182 metre mesafede olmalı.

8-Krematoryum kompleksi içerisinde küllerin aileye taslim edileceği ve benzer zamanda bir cenaze töreninin yapılabileceği küçük şapel, kilise 3802 ev yapılmalı.

9-Her zaman minimum iki acil çıkış kapısı bulundurun.

10-Krematoryumda çalışanlar için bir oda, labarotuar, püskürtme odası, küllerin toplandığı oda, temizlik odası, kontrol odası ve ziyaretçi kabul odası olmalı.

Dünyadaki krematoryum sayıları nelerdir?

Krematoryum - emlakmimar.com

Dünyadan krematoryum binaları örnekleri hangileridir?

Bazı kültürler tarafından bütünüyle dışlanan kremasyon, çok toplumda da kabul görüyor ve krematoryumlar bina edilmekte. Çok eski zamanlardan kalan krematoryum binalarının yanında son dönemlerde modern mimari, bu binalarda da etkisini arttırmaya başladı. Ölümden sonraki süreçte, bedenin gittiği yer, krematoryum binası, çok baskın kimliklere sokulmadan, yalın ve sade çizgilerle şehirlerde kendini gösteriyor.

Golders Green Krematoryumu

Krematoryum - emlakmimar.com

Golders Green Krematoryumu Londra'da açılan ilk krematoryum. Ek olarak Britanya'daki en eski krematoryumlardan. Kremasyon Britanya'da 1885 senesine dek yasal değildi. Daha sonrasında deneysel bir merkez bina edildi ve sonuçlarından gayet memnun kalındı.

Krematoryum - emlakmimar.com

Golders Green Krematoryumunun mimarı Sir Ernest George ve ortağı Alfred Yeates. Bahçe tasarımı da Wiliiam Robinson'a ait. Kremasyon binası 1939'da tamamlandı. Bu zamandan beri de bazı binalar eklendi. Bu binada toplam 300.000 yakma işlemi gerçekleşti. Bu rakam nerdeyse bütün İngiliz krematoryumlarından çok çok fazla.

Bu krematoryum "laik" olarak adlandırılıyor. Yani, her çeşit dinden, ırktan, inançlı, inançsız herkese açık bir mekan. İçeride herkese hitap edecek mekanlar bulunmaktadır. Ayrıca yılbaşında bahçesinde bir yılbaşı ağacı bile süsleniyor.

Binanın stili İtalyan. İçerisinde bir kule bulunmakta. 5 hektarlık bir alana yayılıyor ve bahçe düzenlemesi ziyaretçilerin beklemesi ve huzurlu vakit geçirmesine münasip olarak yapılmış halde

Kompleksin içerisinde mezarlık, iki gölet ve köprü bulunmakta. Ek olarak çocuklara ayrılmış özel kısım de var. Britanya Komunist Partisi için ve hatırı sayılır askerlerin de anılarına köşeler de var.

Baumschulenweg Krematoryumu

Krematoryum - emlakmimar.com

Axel Scultes tarafından Berlin'deki Baumschulenweg Mezarlığı için gerçekleştirilen Baumschulenweg Krematoryumu 1998 senesinde tamamlandı.

Yeni krematoryum binası yaşam ve hayata dair otantik, büyülü bir deneyim sağlıyor ve bunu yaparken de antik dönem mimarlığıyla modern mimarlığın kesişim noktalarında dolanıyor. Hem sade bir geometri kullanımı aynı zamanda geçmişe dair geleneksel izler bunu oluştururken katkıda bulunmakta

Mezarlıkta bir yıl içerisinde 12.000 adet ölü yakma töreni gerçekleşince bu işleve dair ve cenazeye katılanlar için türlü düzenlemeler yapma ihtiyacı doğdu. Bunun üstüne açılan yarışmayı kazanan Axel Schultes ve Charlotte Frank yarışmayı kazandıklarında esasen hayli ürktüklerini söylüyor. Çünkü bu tür bir tasarım aşırıya kaçmadan gösterilmesi gerekli olan incelikli bir hassaslık, şatafata kaçmadan yakalanması gerekli olan bir şıklık, panik yaratmayan bir korku gerektiriyor. İşte bu sebeple belli bir düzen içinde yerleştirilmemiş, gökyüzüne yükselerek cennetin ışığını alıp mağara benzeri bir mekana indiren ağaçlardan oluşan bir koru tasarlamaya karar verdiler.

Bu mekanda gerçekleşen iki önemli fonksiyon olan ölü yakma ve cenaze törenleri bu monolitik betonarme strüktürün değişik katlarında yer almakta. Binaya erişim ön avluya yerleştirilmiş yollarla sağlanıyor. Bu avlular ana giriş holüne açılıyor. Binaya giren 3 giriş ise bir başsağlığı mekanı gibi düşünülen mekanla birleşiyor. 1.000 kişilik giriş holü ışık sütunu ismiyle anılan 29 dairesel kolonla çevreleniyor. Yalnızca tepelerinden desteklerle tuturulan ve yarı saydam bir örtüyle örtülen kolonlar hasebiyle sert betonarme çatı açıkça uzaya doğrı yükseliyormuş gibi görünüyor. Duvarlardaki yükselen kalıplar strüktürün düzenli hal almasını sağlıyor.

Portchester Krematoryumu

Krematoryum - emlakmimar.com

Fareham ve Portsmouth arasında Portsdown yamacının aşağısındaki Portchester Krematoryumu 1958 senesinde açıldı. Krematoryum, Portsmouth, Fareham Bölgeleri, Havant ve Gosport'dan gelen üyelerle oluşan Meclis Üyeleri Ortak Kurulu tarafından idare edilmekte. Her sene 400'den 4000'e kadar ölü yakılıyor ve burası, İngiltere'nin en meşgul resmi kiliselerinden biri. İkinci kilise ise 1969 Eylül ayında açıldı.

Ortak Kurul'da İngiliz Ölü Yakma Yetkilileri Federasyonu üyeleri bulunmakta ve kendi uygulama kuralları devam etmektedir.

Son zamanlarda manastır ve bekleme salonları bulunduran yerel inşaat işlerinden biri binayı yüksek standartlara ulaştırmayı garantiliyor.

Heimolen Krematoryumu

Krematoryum - emlakmimar.com

Sint-Niklaas'ta Claus en Kaan Mimarlık tarafından bina edilen krematoryum Belçika'da bulunmakta

Heimolen mezarlığı Antwerp ve Gent'i biri birine bağlayan otoyol yanında, yerleşim çevresinde bulunmaktadır. Yerleşim uzun ağaçlık bölgeyle ve eğimli boş arazilerle çevrili. Ekolojik nedenler nedeniyle cenazeyle ilgili ve cremation görevleri değişik yapılarda ve mekanlarda gerçekleşiyor.

Karşılama binası mezarlığın güney batısında, küçük crematoriumun kuzey doğusunda bulunmakta. Küçük göl onları biri birinden ayırıyor. Karşılama binası 100m x 40m ebatlarında bir düz çatı ile kaplanarak ölü yakınlarını ve cenaze kortejlerini karşılamak için bir gölgelik oluşturuyor.

Rennes Metropol Krematoryumu

Krematoryum - emlakmimar.com

Fransa'da bulunan krematoryum, araziye bir çember halinde oturuyor. Çember biçimi hem azarideki peyzaj çalışmaları için önemli aynı zamanda bu krematoryum için bir sembol. Bu hal, tabii ki değişik inanışlar için de bir şeyleri çağrıştırabilir. Bu strüktür, ek olarak, anıtsal mimariye de bir atıfta bulunmakta. Bir krematoryumdan beklenenin tersine, bina ve çevresi o kadar aktif ki, gelenleri rahatlatıcı, huzur verici bir ilk izlenimi yok.

Stokholm Woodland Krematoryumu

Krematoryum - emlakmimar.com

Krematoryumları esasen mimarinin ve peyzajın başlangıç ve bitiş noktası gibi... Stokholm'de bulunan krematoryum, taşıdığı fiziki özellikler nedeni ile, insanları duygusal açıdan etkiliyor.

Krematoryumu, İsveçli mimarlar Erik Gunnar Asplund ve Sigurd Lewerentz tasarladı. Mimarların sanata ve sosyal demokratlığa olan merakları da tasarımlarına yansıdı. Bina ve etrafında, ek olarak İsveç'e özgü şeyler de görmek mümkün. Bitki örtüsü, gölgeler oluşturan küçük ormanı, binada kullanılan ahşap malzeme... Modern krematoryum tasarımı açısından, Woodland, önemli bulunan bir ilham kaynağı.

Emlak Mimar