Arnavut kaldırımı

Genellikle eğimli bölgelerde yapılan yol biçimidir. Buradaki kaldırım yaya yolu değil sokaktaki yolun kendisini ifade eder. Şikayetler üzerine kaldırılsa da nostaljik değeriyle bazı ilçelerde geri gelmiştir Arnavut kaldırımı.

Mimarlık

Arnavut kaldırımı nedir?

Türk Dil Kurumu (TDK) sözlüğü, ‘Arnavut kaldırımı’ adını, “Yollarda irili ufaklı taşlarla gelişigüzel yapılmış olan kaldırım” biçiminde açıklar. TDK sözlüğü, cümle içerisinde kullanım örneğini de Sait Faik Abasıyanık’ın "Yol buradan başlayarak kasaba yolları gibi Arnavut kaldırımı idi." Cümlesiyle vermektedir

Arnavut kaldırımı, desenden bağımsız, belli büyüklükteki taşlarla kaplanmış yola verilen isimdir. Yollarda irili ufaklı taşlarla yahut yuvarlak yassı dere ve sel taşları ile gelişigüzel yapılmış kaldırımdır.

Adını da İstanbul’daki ilk yol işçilerinin Arnavut olmasından alması kuvvetle muhtemeldir.

Arnavut kaldırımı neden tercih edilir?

Yağmur sularının taşların arasından akmasına izin vermiş olduğu için yoğun yağış alan bölümlerde kullanımı yaygındır. Ek olarak altyapı kazılarının yoğun olduğu devirlerde, sökülmesi ve tekrar döşenmesi kolay olduğundan dolayı de tercih edilir. Asfalt olmadığı dönemlerde, önemli ticaret yolları buna benzer teknikler kullanılarak döşenmiştir.

Arnavut kaldırımı rutubeti alır, sele karşı dayanıklıdır, ağaç köklerinin su almasına olanak tanır.

Arnavut kaldırımından neden vazgeçildi?

İstanbul’un Anadolu yakasındaki ilçesi Kadıköy’ün ünlü Bağdat Caddesi; I. Dünya Savaşı'ndan önce Bağdat Caddesi Arnavut kaldırımı taşları ile süslüydü. Fakat, araçların daha rahat hareket edebilmesi için bu taşlar kaldırılmış yerine asfalt dökülmüştür.

Arnavut kaldırımlarının olduğu zamanda de; Kızıltoprak'dan Bostancı'ya kadar uzanan bir yol mevcuttu. Kadıköy'de Haydarpaşa'dan Bostancı'ya gitmek için; faytonlu arabalarla ulaşım gerçekleşirdi.

Arnavut kaldırımları, bilhassa kadınların topuklu ayakkabı ile yürüme şikayetlerine neden oluyordu. Sürücüler de otomobillerinin zarar gördüğünü öne sürüyordu.

Arnavut kaldırımı adı nereden gelir?

Arnavut kaldırımı, İstanbul ve Anadolu’da yaygın olarak kullanılmakla beraber bu yol biçimine ve taşlara neden ‘Arnavut kaldırımı’ dendiği net olarak bilinmemektedir. Fakat, Osmanlı tarihi araştırmalarına göre İstanbul’da yol ve kaldırım işçiliği yapanların Arnavut kökenli olması, ‘Arnavut kaldırımı’ adının bu işçilerden geldiğine dair fikir yürütmemizi sağlıyor.

Cengiz Orhonlu’nun “Mesleki bir Teşekkül Olarak Kaldırımcılık” başlıklı çalışmasında bu bilgi şöyle anlatılıyor:

“İstanbul ve civârında yapılmış olan yol, suyolu vb. inşââtda çalışan kaldırımcılar, genelde Silivri bölümünden temin edilirlerdi. Bunların da pek çoğu buraya Rumeli’den, bilhassa Arnavutluk’tan gelmekte idiler. Bundan da anlaşılmaktadır ki kaldırımcı esnâfının çoğunluğunu, Arnavut asıllı kimseler teşkîl ediyordu.”

Hangi turistik bölgelerde hala Arnavut kaldırımı var?

Ayasofya: Ayasofya Müzesi’nin kapısında, bina girişinde Arnavut kaldırımları hala yerinde durmaktadır.

Üst kata alt kattaki iç narteksin batı ucunda yer almakta olan bir kapıdan geçilerek, irili ufaklı taşlarla “arnavut kaldırımı” tarzında döşenmiş bir rampadan çıkılır. Sarmal bir biçimdeki rampa 7 halka yaparak üst kata ulaşır.

Arnavut kaldırımı - emlakmimar.com

Soğukçeşme Sokağı: Ayasofya Müzesi ile Topkapı Sarayı arasında kalan; sarayın dış kapısı olan Bab-ı Humayun’dan Gülhane girişine kadar uzanan tarihi Soğukçeşme Sokak’ta da Arnavut kaldırımları orijinal halleriyle durmaktadır.

Arnavut kaldırımı - emlakmimar.com

Maçka Caddesi: İstanbul’da Beşiktaş’tan Nişantaşı’na doğru çıkarken dik ve Arnavut kaldırımı yokuş Maçka Caddesi’nin büyük bir bölümünü oluşturur. Tarih kokan binaların arasından Maçka Parkı ve İTÜ Maçka Kampüsü’ne doğru çıkıyor.

Safranbolu: Safranbolu evleri hakkında bilgi veren Kaymakamlar Gezi Evi yetkilileri, Safranbolu’nun merkezinde neden Arnavut kaldırımı döşeli olduğunu şöyle açıklar;

Arnavut kaldırımı - emlakmimar.com

“Şehrin ortasında bulunan meydan, evlerin avluları ve sokaklar toptan Arnavut kaldırımlıdır. Arnavut kaldırımın en büyük faydası rutubeti en aza indirmesi, sel sularına karşı sağlam olması ve ağaç köklerinin yeterli su almasına münasip olmalarıdır.”

Arnavut kaldırımı geri mi geliyor?

Nostaljik değerini hiç kaybetmeyen Arnavut kaldırımı, 1994 senesinde Demet Sağıroğlu’nun şarkısına konu olmuş, şarkıya adını vermiş; şarkıya çekilen kliple anılır olmuştu.

Arnavut kaldırımı - emlakmimar.com

Arnavut kaldırımına duyulan nostaljik özlem belediye başkanlarının da dikkatini çekti ve tarihi-turistik kısımlarda Arnavut kaldırımını geri getirme çalışmaları başlatıldı. İşte onlardan bazıları;

Yayalaşan Tarihi Yarımada’ya ileri teknoloji tramvay (31.12.2010)

Kabataş – Bağcılar Tramvay Hattı’nda çalışacak ileri teknoloji tramvayları tanıtan ve Tarihi Yarımada’daki çevre düzenleme çalışmalarını yerinde inceleyen Başkan Topbaş, Tarihi Yarımada’nın adım adım yayalaştırıldığını hatırlatarak, “Tarih yayalaştırılmış alanlarla kurtuluyor” dedi.

Tarihi yarımada’daki cadde ve sokakların yenilenerek yayalaştırılmasına devam edildiğini hatırlatan Topbaş, cadde ve sokaklara döşenen granitlerin eski Arnavut kaldırımı gibi doğal taş olduğunu ve Antalya ile Bergama bölümünden getirildiğini belirtti. Granitlerin ebat ve özelliklerinin Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından onaylandığını vurgulayan Topbaş, sözlerini şöyle sürdürdü;

“Bu bölümdeki çalışma Nisandan sonraki ayda bitecek ve Tarihi Yarımada araç baskısından kurtulmuş olacak. Gelişmiş ve turizmden pay alan tüm şehirlerde görüyoruz. Tarihi eserler yayalaştırılmış alanlarla kurtuluyor. Esnafımız için gece saatlerinde servis imkanı vereceğiz. Böylelikle turizmi devamlı gelişen İstanbul turizmden daha fazla pay alacak. İstanbullular ve esnaflarımız da bu yayalaştırılmış alanlardan çok memnun kalacak. UCLG Başkanı olarak, İstanbul’dan dünyaya misal bir yayalaştırma projesi de göstermiş olacağız. İstanbul Büyükşehir Belediyesi, Fatih Belediyesi ve İstanbul 2010 Ajansı ile beraber gerçekleştirdiğimiz bu çalışma gerçekten gurur verici bir çalışma. Bu yeni taşları ve çevre düzenlemesini daha sonrasında İstanbul’un tüm tarihi alanlarında uygulayacağız. Taşların arasına da yağmur ve kar suyu girmesin diye özel silikon sıkılıyor. İstanbullulara hayırlı olsun.”

Başkan Kadir Topbaş, konuşmasının sonrasında beraberindekilerle çevre düzenlemesinin devam ettiği Sultanahmet Meydanı’nı gezdi. Ceketini çıkaran Başkan Kadir Topbaş işçilerle beraber taş döşedi ve bir mimar olarak Arnavut kaldırımı döşemenin sırlarını anlattı.

Mahmutpaşa yenilenerek yayalaştırıldı (10.06.2008)

İstanbul Büyükşehir Belediyesi ile Eminönü Belediyesi ve İTO işbirliğiyle gerçekleştirilen “Mahmutpaşa Yayalaştırma Projesi ve Altyapı Yenileme Çalışması” tamamlanarak hizmete açıldı.

“Mahmutpaşa Yayalaştırma Projesi ve Altyapı Yenileme Çalışmaları” çerçevesinde, tarihi Mahmutpaşa yokuşu ve etrafındaki Aynacılar, Hacıküçük, Hacıküçük Cami, Kefeli Han, Macuncu, Sultan Mektebi ve Rastıkçı sokakları düzenlenerek, altyapısı yenilendi. Takriben 1 milyon YTL’ye mal olan proje ile yollara Arnavut kaldırımı döşenirken, tretuvarlar genişletildi.

Büyükşehir´in ´Temalı Parkları´ İstanbullular'ın hizmetinde... (04.11.2004)

İstanbul´da, Büyükşehir Belediyesi Park ve Bahçeler Müdürlüğü´nün kapsamında 6 ayrı "Temalı Park" bulunmaktadır. Lokman Hekim Tıbbi Bitkiler Bahçesi ile Japon Bahçesi bu parklar arasında önemli kabul edilen bir yer tutuyor.

Türk Bahçesi

Zeytinburnu´nda bina edilen Türk Bahçesi, ana karakteristikleri ile sembolize edildi. Bahçe üç aşamalı olup; ana giriş meydan tarzında, dış bahçe kademeli, iç bahçe avlu sisteminde tasarlanarak bina edildi. Ana girişte sebil ve Türk bahçelerinde kullanılan bitkiler sergilenecek olup, zemin Türk bahçelerinde ve meydanlarında çokca rastlanılan arnavut kaldırımı tarzında döşendi.

Beykoz´da asfaltlar sökülüyor, ´Arnavut Kaldırımı´ geri geliyor (29.09.2004)

Tarih Beykoz´da hayat buluyor... Beykoz Belediyesi, ilçenin tarihi güzelliğine ve dokusuna sahip çıkmak için asfalt dökülmüş arnavut kaldırımlı sokakları tekrar eski durumuna döndürüyor.

(...) Şiirlere, şarkılara geçmiş sokakları beton binalarla kuşatılmış, kötü işler yapan kişilerin yüzüne vurulur gibi üzerine kapkara asfaltlar dökülmüş bir durumda güzel günlerine dönmeyi bekliyor.

Beykoz Belediyesi, ilçenin tarihi güzelliğine ve dokusuna sahip çıkmak için Beykoz´un asfalt dökülmüş arnavut kaldırımlı sokaklarını tekrar eski şekline döndürüyor. Cumbalı konakları, rengarenk boyalarla süslenmiş ahşap evlerinin arasından geçen asfaltın yerine Arnavut kaldırımı döşeniyor.'Beykoz Prestij Projesi' adıyla hazırlanan çalışma, Belediye Başkanı Muharrem Ergül´ün talimatıyla yaşama geçiyor.

Beykoz Merkez ile Yalıköy, Paşabahçe ve Anadolu Hisarı semtlerinde toplam 13 sokakta Arnavut kaldırımı döşeme çalışmalarına başlanıyor. İki ay sürecek çalışma nihayetinde takriben sekiz bin metrekarelik alan Arnavut kaldırımları ile tekrar buluşmuş olacak.

Beykoz´un eski günlerine tanık olmuş kimselerin hatıralarında önemli yer tutan Arnavut kaldırımı, asfalt zemine göre çokca fayda içeriyor. Beykoz Belediyesi´nin teknik mühendisleri ve türlü mimarlardan oluşan komisyonun sunduğu rapora göre, asfalt zemin görüntü kirliliğinin peşi sıra çok bitki ve canlı türünün zehirlenmesine neden oluyor.

Emlak Mimar