Alaturka tuvalet

Bacaklar üzerine çömelmek yoluyla kullanılan tuvaletlere, alaturka; yani Türk tipi tuvalet denilir. Ancak bu bir galatı meşhur; yani meşhur bir yanlıştır.

 
 

Mimarlık

Türk mimarisinde tuvalet kültürü nasıl bir yer tutar?

Bu şekil tuvaletler gerçekte Roma döneminden beri vardır ve halen Vatikan'ın umumi tuvaletleri de bu şekilde yapılandırılmıştır.

Türkiye’de yer almakta olan evlerde alaturka tuvaletin kullanılmış olduğu gibi alafranga tuvalet de kullanılmıştır. Çoğu zaman tuvalet adı verilen kısımda alaturka tuvalet yer alır iken, banyolarda alafranga tuvalete yer verilmiştir.

Türk toplumunda tuvalet kullanımı tipinde hep bir tereddüt olduğundan dolayı alafranga tuvaletlere merpen basamaklar yapılarak alaturka tuvaletlere benzetilmeye de çalışılmıştır. Tek tip tuvalet bulunan evlerde, inşaat masraflarından kısmak için banyo içinde alafranga tuvaletlere yer verilmiştir.

Türk mimarisinde tuvaletin tarihsel gelişimi nasıl oldu?

Tuvaletin, Anadolu’da Milattan Önce 1000’li yıllara dayanan bir tarihi vardır. Tuvalet, Türklerin Anadolu’da yaygınlaşmasından sonra çoğalmıştır. Selçuklular zamanında cami, medrese, kervansaraylara yapılmış olan tuvaletler bedava olarak halkın kullanımına açmışlardır. Osmanlılar devrinde ise seyyar tuvaletler oluşturulmuştur.

Yakın devirlerde Anadolu’da tuvaletler evin dışında yer almıştır. Şehirlerde ise evin bir bölümü tuvalet için ayrılmıştır. Türk toplumunda alafranga tuvaletlere taharet musluğu yapılmıştır. Ama temizlik için yeterli alan olmayınca Türkler tarafından bu tuvalet bekleniyor olan ilgi ile karşılanmamıştır. Müslüman Türk geleneklerinde tuvaletler kıbleye doğru yapılmamaktadır.

Dünyada tuvaletin evrimi nasıldır?

M.Ö. 4000’li senelerde Mezopotamya’da en eski tuvaletlere rastlanmıştır. Mısır’da Firavunların mezarlarına bile tuvalet konulmuştur. M.Ö. 8.yy’da ise çağımızda kullanılan alaturka tuvalet kalıntılarına ulaşılmıştır.

İslamiyet’e kadar tuvalet alışkanlığı olmayan insanlar bulundukları yere tuvaletlerini yaparlarmış ve İslamiyet’in gelişi ile tuvalet anlayışı kazanmışlar. Eski Yunan’da tuvalet alışkanlığı yokken Eski Roma’da tuvalette bile kamusal olaylar yapılırmış. Şöyle ki; 30-40 kişilik yapılmış olan umumi tuvaletlerde insanlar işlerini görürken dünya meselelerini tartışabilirlermiş.

1388 senesinde İngiltere’de ise insanlar tuvaletlerini göl ve derelere yaparmış. Bu durumdan rahatsızlık duyan İngiltere Kralı II. Richard göl ve derelere tuvalet yapılmasını yasaklamış ama kişilerin nereye tuvalet yapacaklarını söylememiş. Bu halde insanlar evlerinde bu işleri görüp akşamları sokaklara atarlarmış.

19.yüzyıl başlarında tuvalet sıkıntılarına özel sektör el atmıştır ve ellerinde perdelerle sokakta gezen umumi tuvaletçiler oluşmaya başlamıştır. İhtiyaçlarını gidermek isteyen insanları bu perdelerin altına alıp işlerini görmesini sağlamaktadır ve bunun karşılığında para alırlarmış.

Batı’da evlerin yükselmesi ile tuvalet problemi arttıkça çareyi sifonda bulmuşlar. Tesisatçılık bu olaydan sonra 19.yy’da başlamış.

Japonlar teknolojinin nimetlerinden faydalanıp tuvaletleri geliştirmişler. Şöyle ki; masaj yapanı, yıkayanı, kurulayanı, parfüm sıkanı derken istenmeyen sesleri duyurmamak için su sesi çıkaranı bile yapmışlar.

Türkiye'de tuvaletin evrimi nasıldır?

Yapılmış olan kazı çalışmaları sonucu Urartu yani Van’da ilk tuvaletlere rastlamak mümkündür. Daha sonrasında Osmanlı topraklarında kanalizasyon sistemi gelişmiştir. İslamiyet’ten gelen oldu ile tuvalete ve temizliğe önem veren Osmanlı zamanında tuvaletlerini sokaklara yapan ve atan yabancılar bu nedenle kovulmuştur.

1667 senesinde Osmanlılar tuvalet vakfı kurmuşlardır. Osmanlı zamanında yer almakta olan hamamlarda ve camilerde halka açık tuvalet yer alırmış. Osmanlı’yı, İslam dininin gerekliliği olan abdest almak ve temiz olmak batıdan çok önde tutmuştur.

Tuvalet hakkında nasıl kitaplar yazıldı?

Georgi Gospodinov, Doğal Roman adında bir kitap çıkarttı. Kitabın konusu bir sineğin gözünden tuvaletin tarihi ve gelişimi. Bundan hariç çok tuvalet eğitim kitapları da yer almakta. Juliel Holan’ın yazmış olduğu Tuvaletin Sosyal Tarihi adlı kitabı da bu kitaplar arasında yerini alıyor.

Dünya tuvalet günü nasıl ortaya çıktı?

Her sene kötü hijyen yüzünden enfeksiyon kaparak ölen 2 milyon insan için Birleşmiş Milletler 19 Kasım’ı Dünya Tuvalet Günü olarak duyurmuş oldu. Kötü koşullarda ve temiz olmayan ortamlarda tuvalet ihtiyacı karşılamak, yaşamak zorunda olan insanlara dikkat çekmek gayesi ile her sene 19 Kasım’da Dünya Tuvalet Günü bünyesinde çalışmalar yapılıyor.

Tuvalet alışkanlığının olmadığı bir ülkenden gelen Jack Sim, Dünya Tuvalet Organizasyonu’nun kurucusudur. Tuvalet alışkanlığı olmayan, tuvaletleri bulunmayan 2.5 milyon insana bunun önemini anlatmak için ülke ülke geziyor. Dünya Tuvalet Günü bünyesinde bir temizlik firmasının aracılığıyla Türkiye’ye gelen Jack Sim, Bay Tuvalet olarak anılıyor.

Emlak Mimar